ni Claro A. Lanipa
Pagadian City, Mar. 12 – Samtang nagsaulog kita sa International Women”s Month ning bulan sa Marso, si Secretary Teresita Quintos Deles mibukas ang bulan uban sa mga pulong nga makapahinuklog ug makapadasig atol sa gipahigayong general assembly sa ilang buhatan sa Office of the Presidential Adviser on the Peace Process (OPAPP) office in Pasig City ning bag-o lang.
“Ang adlaw sa mga kababaehan nagpahinumdum kanato nga kinahanglan magsaulog ug magdayeg kita sa tanang mga kababaehan kinsa mitabang ug misakripisyo sa ngalan sa kalinaw,” miingon si Deles. “Usa usab kini ka adlaw aron sa paghagit sa mga kababaehan ug sa pagpadayon sa ilang pagkamabinantayon aron sa tiniuray makaapil sila sa sultihanay sa kalinaw. Mga kababaehan kinahanglan makabarog sa atubangan ug sa taliwala, ug makapaglantugi sa mga isyus atubangan sa lamesa sa negosasyon ug sa pagbutyag sa pangandoy ug tingog sa ubang mga kababaehan.”
“Ang adlaw sa mga kababaehan nagpahinumdum kanato nga kinahanglan magsaulog ug magdayeg kita sa tanang mga kababaehan kinsa mitabang ug misakripisyo sa ngalan sa kalinaw,” miingon si Deles. “Usa usab kini ka adlaw aron sa paghagit sa mga kababaehan ug sa pagpadayon sa ilang pagkamabinantayon aron sa tiniuray makaapil sila sa sultihanay sa kalinaw. Mga kababaehan kinahanglan makabarog sa atubangan ug sa taliwala, ug makapaglantugi sa mga isyus atubangan sa lamesa sa negosasyon ug sa pagbutyag sa pangandoy ug tingog sa ubang mga kababaehan.”
Atol sa gipahigayong mga briefings ug tigum dinhi ug sa gawas sa nasud, si Deles nagdala sa tingog ug mga gipangbuhat sa mga Pilipinong kababaehan sa nagkalain-laing hisgutanan sa kalinaw sa tibuok nasud karon.
Sa kasamtangan, adunay upat ka mga babae nga sakop sa government peace negotiators: Jurgette Honculada, veteran labor and women’s rights advocate, ug Ma. Lourdes Tison, civil society peace and environment advocate, miyembro sila sa government panel alang sa peace talks uban sa Communist Party of the Philippines-New People’s Army-National Democratic Front of the Philippines (CPP-NPA-NDFP). Miriam Coronel-Ferrer, usa ka academician ug eksperto sa human rights, ug Yasmin Busran-Lao, usa ka peace and gender justice advocate, silang duha miapil sa negosasyon uban sa Moro Islamic Liberation Front (MILF).
Gawas kanila ang government panel secretariats gipangulohan usab sa mga babae sama ni Carla Villarta alang sa sultihanay uban sa CPP-NPA-NDFP, Iona Jalijali alang sa MILF, Susan Marcaida alang sa pagsusi sa proseso sa implementasyon sa 1996 peace agreement uban sa Moro National Liberation Front, ug Gettie Sandoval alang sa proseso uban sa Cordillera People’s Liberation Army. Ang legal staff sa kagamhanan sa sultihanay uban MILF, gipangulohan usab sa usa ka babae nga si Johaira Wahab.
Atol sa maong tigum, gidayeg usab ni Deles ang mga gibuhat sa ubang mga kababaehan sa maong mga tinguha.
“Nasayod kita nga ang gitawag mga ground women kanunay anaa diha. Kadtong nahisakop sa PAMANA nasayod nga adunay mga barangay kapitan, ug mayor nga babae. Daghan na sa mga kababaehan ang nagdala sa maong pormal nga papel, diha sa ilang tagsa-tagsa nilang dapit. Sila maoy nagtan-aw ug nasayod kon unsa ang ilang gikinahanglan sa ilang kaugalingon dapit,” dugtong pa ni Deles.
Ang PAMANA, nagpasabot nga Payapa at Masaganang Pamayanan (Peaceful and Resilient Communities), mao kini ang programa sa kagamhanan alang sa kalinaw ug kalamboan sa mga dapit apektado sa kasamok ug kagubot, lakip ang mga komunidad nga sakop sa kasamtangan kasabutan sa kalinaw.
Matod pa ni Deles ang mga kababaehan kinahanglan magpabilin aktibo sa pagdala sa ilang pormal nga papel, kinahanglan “magpakita gayud sila” tungod kay sila maoy nagsilbing sa gitawag “provider, healer, organizer, peacemaker, peacekeeper, ug usahay combatant and fighters.” (OPAPP/PIA9/CAL)
